Kafel
Kafle są wyrobem ceramicznym służącym do wykładania powierzchni pieców grzewczych, kuchennych i kominków. Kafle po uformowaniu z gliny są wypalane, ich powierzchnia zewnętrzna pokrywana jest szkliwem.
Rzemieślnik wyrabiający kafle to kaflarz, a jego warsztat to kaflarnia.
[edytuj] Historia
Pierwsze kafle, tzw. garnkowe pojawiły się w XI wieku w Europie. W Polsce rozpowszechniły się od początku XIV wieku. Miały one kształt garnków wmurowanych w ścianę pieca, otworem na zewnątrz. Otwór początkowo okrągły, wkrótce zmienił kształt na kwadratowy, później przybierał inną, bardziej ozdobną postać np. koniczyny. Kafle garnkowe wyrabiano na kole garncarskim.
W XVI wieku zaczęto wyrabiać w Polsce kafle płytkowe, miskowate, okrągłe i czworokątne. Były bardziej ozdobne, pokrywano je polewą brązową, żółtą lub zieloną. Otwór głębokich kafli przysłaniano ozdobną kratką.
W XV wieku pojawiły się również kafle podobne do współczesnych – płaskie, płytkowe. Płyta czołowa była bardzo bogato zdobiona. Często przedstawiano na niej sceny z Nowego i Starego Testamentu, sceny z polowań, motywy roślinne. Kafle pokrywano różnokolorowymi polewami.
W drugiej połowie XIX wieku wzrost zapotrzebowania na kafle i zmechanizowanie ich wyrobu spowodowały, że kafle gładkie, jednobarwne zdominowały rynek.
Ze względu na kształt wyróżnia się kafle:
- garnkowe/ miskowe; cylindryczne - wyrabiane na kole garncarskim; możliwy kształt otworu trójkątny, kwadratowy, okrągły, trój-, czworo-, wielolistny, sercowaty
- półcylindryczne; wnękowe/ niszowe; - przecinane na pół cylindry, z dekoracją ażurową
- płytkowe/ płaskie - wykonane na negatywowych matrycach, na odwrociu często ślady tkaniny, przez którą dociskano formę; niezbędną częścią kafla płytkowego jest kołnierz - dolepiana na odwrociu ścianka komory grzewczej; kołnierz wykonac można poprzez, podniesienie krawędzi płytki, doklejanie jednego płata gliny, formowanie z doklejanych wałeczków
- zwieńczenia - kafle przeznaczone na gzymsy pieców, pełniące rolę wyłącznie dekoracyjną
